--hey Jude! (dont) let it be

มีโอกาสได้ดูละครที่เทศกาลละครกรุงเทพช่วงปลายเทศกาลแล้ว
มีเรื่องหนึ่งที่ตั้งใจไปดูคือเรื่อง เมื่อผมหลับในคืนปฏิวัติ When I slept over the night of the revolution โดยเครือข่ายหน้ากากเปลือย เล่นที่ร้านเฮมลอค ถนนพระอาทิตย์ ผมดูละครเรื่องนี้ด้วยความสุขมากๆ เพราะ มันคือ play within a play within a play

เฮมเลทฉบับเดิม คือเจ้าชายที่แสร้งวิกลจริต เนื่องจากการตายโดยฉับพลันของบิดาซึ่งเป็นกษัตริย์ ซ้ำราชินีผู้เป็นแม่ยังแต่งงานกับอาผู้ซึ่งสถาปนาตัวเองเป็นกษัติรย์ในทันทีทันใด
และเฮมเลทสงสัยว่าอาของเขานั่นเองที่เป็นผู้สังหารบิดา

เมื่อผมหลับในคืนปฎิวัติ--เปิดโอกาสให้ผู้ชมตีความ หาความเชื่อมโยงละครกับการใช้ชีวิตประจำวันในการเมืองแบบไทยๆ ไปได้ต่างๆ นานา แต่ที่ผมสนใจคือประเด็นที่ว่า
บางครั้งความเป็นมนุษย์-สำนึกความเห็นแก่ตัวแบบรวมหมู่ของเรานั่นแหละบังคับให้เราทำสิ่งผิด หรือยอมให้สิ่งผิดเกิดขึ้น

ละครเรื่องนี้เปิดเรื่องด้วยฉากเด็กมอปลายคนหนึ่งกำลังซ้อมคีบอร์ดเพลงบีเทิ้ล ในคืนปฏิวัติที่เราหลายคนเพิกเฉยให้สิ่งเลวร้ายเกิดขึ้น -- บางคนอาจวุ่นวายอยู่ในโลกส่วนตัว
หรือกระทั่งบางคนก็ไม่รู้เลยว่ามันเลวร้าย เมื่อเด็กหนุ่มหลับไหล เฮมเลทและตัวละครทั้งหลายจึงปรากฎในห้วงฝันเซอร์เรียล ฉากแรกนั้นคือการเฉลิมฉลอง--คลอเดียสกษัตริย์องค์ใหม่ผู้เป็นอาของเฮมเลทสถาปนาตัวเองเป็นผู้ปกครองประเทศ ค่ำคืนเดียวกันที่เกิดปฏิวัติในประเทศไทย การปฏิวัติที่เราต่างเฉลิมฉลองให้ เหมือนเราทุกคนเป็นราชินีเกอร์ทรูดแม่ของแฮมเลท ที่ยอมสมรสกับอำนาจ เหมือนเหล่าเสนา-ประชาชนที่มาในงานเฉลิมฉลอง คืนที่เราต่างเแสร้งทำเป็นหลับ แล้วก็คิดว่า เมื่อตื่นขึ้นปัญหาทุกอย่างจะหมดไป โดยไม่สนใจว่าคลอเดียสนั้นใช้วิธีใดเพื่อให้ได้อำนาจ

ตัวคลอเดียสนั้นไม่สำนึกด้วยซ้ำว่ามันไม่ชอบธรรม

แล้วเราจะไว้ใจใครได้อีกในสังคมแบบนั้น เฮมเลทก็เช่นกัน

ความกราดเกรี้ยว ผิดหวัง ความดีงามและความถูกต้องชอบธรรม เรื่องส่วนตัวและเรื่องส่วนรวม-สติของเฮมเลทถูกแกว่งไกวไปมาด้วยความรู้สึกเหล่านั้น
เพื่อต่อสู้กับความไม่ชอบธรรม ในสถานการณ์ที่เขาไว้ใจใครไม่ได้ เขาจึงทำละครขึ้นมา เพื่อหาตัวฆาตกร!

ในที่สุดคลอเดียสได้ดูแล้วก็รู้สึกสำนึกผิดชอบชั่วดี

ละครดำเนินไป นักแสดงทุกคนเล่นอย่างจริงจังจนเหงื่อไหลชุ่มโชก เพลงของบีเทิ้ลหลายเพลงถูกแทรกเข้ามาเป็นทั้งการผ่อนคลายเนิ้อหาและการสร้างอารมณ์ความรู้สึกให้กับคนดู

มีความสุขมากๆ ครับ

สิ่งที่ผมชอบมากๆ คือ

1 ในบรรยากาศเหนือจริงแบบฝันๆ การเล่นที่ชั้นบนของร้านเฮมลอคซึ่งมีพื้นที่จำกัดทำให้เราใกล้ชิดตัวละครมาก ตัวละครเดินเข้าฉากจากด้านหลังเรา เหมือนโผล่เข้ามาในความฝันของเราเอง และเราก็กลายเป็นตัวละครไปด้วย
ประกอบกับการแสดงของนักแสดง ละครเรื่องนี้ทำให้ผมขนลุกหลายครั้งมาก ใครบางคนบอกว่าละครเรื่องนี้ต้องการเวทีกว้างๆ แต่ผมว่าข้อจำกัดนี้เป็นบวกมากที่ร้านเฮมลอค

2.เพลงของบีเติ้ล เราจะต้องฮัมเพลงในใจพร้อมกับๆ กับตัวละครตลอด

3.พูดเรื่องการเมืองไทยได้อย่างคมคาย คำถามที่มีต่อคนดู ก็คือ ท่ามกลางสถาณการณ์วุ่นวายสับสน และผู้คนรายรอบต่างสมยอมให้กับอำนาจ ทางเดียวที่เฮมเลททำได้คือทำละครขึ้นมาเพื่อให้คลอเดียสรู้สึกผิด มันคือละครซ้อนละคร
ท่ามกลางสถานการณ์การเมืองไทยยุคปฏิวัติ 2549 ผู้คนรายรอบต่างสมยอมให้กับอำนาจ หน้ากากเปลือยจึงทำละครเรื่องนี้ขึ้นมาสำหรับตอบแทนความรู้สึกผิดของใคร?

ผมเคยอ่านข้อเขียนแนวมนุษย์วิทยาเรื่องหนึ่ง ย้อนไปหลายสิบปีนักมานุษยวิทยาชาวอังกฤษเข้าไปทำวิจัยในหมู่บ้านชาวเผ่าดั้งเดิมห่างไกลในอัฟริกา
เขาเล่าเรื่องแฮมเลทให้ชาวเผ่าฟัง ความเห็นของชาวเผ่าก็คือ คลอเดียสนั้นทำถูกที่แต่งงานกับภรรยาของพี่ชาย นักมนุษย์วิทยาพบว่า ชาวเผ่าใช้เหตุผลในเรื่องกำลังผลิตและการจัดการแรงงานในครอบครัว ซึ่งในสังคมบรรพกาลเรื่องพวกนี้สำคัญมาก เพราะแรงงานและการผลิตหมายถึงชีวิต จึงต้องใช้กำลังทำสงครามแย่งชิงทรัพยากรระหว่างเผ่ากันตลอดเวลา

ผมคิดว่าสุดท้ายมนุษย์ก็ยอมตัดทิ้งสำนึกบางอย่างได้ เพื่อแลกกับการประกันว่าตัวเองจะอยู่ดีมีสุขอยู่ตลอดเวลา ไม่ต่างจากยุคโบราณเท่าใดนัก  

ท่ามกลางสถานการณ์การเมืองไทยยุคปฏิวัติ 2549 ผู้คนรายรอบต่างสมยอมให้กับอำนาจ หน้ากากเปลือยจึงทำละครเรื่องนี้ขึ้นมาสำหรับตอบแทนความรู้สึกผิดของใคร? 

อาจไม่ใช่คลอเดียสผู้ปกครองคนใหม่

แต่อาจเป็นเราที่ทำเป็นหลับไหลในคืนปฏิวัติ 

------

“เมื่อผมหลับในคืนปฏิวัติ”
(When I slept over the night of the revolution)
กำกับและดัดแปลงบทโดย นินาท บุญโพธิ์ทอง
เครือข่ายหน้ากากเปลือย
ละครเรื่องหนึ่งในโครงการ เช็คสเปียร์ ณ บางกอก โดยการสนับสนุนของสำนักงานศิลปวัฒนธรรมร่วมสมัย ซึ่งเป็นมหกรรมการนำเสนอละครเวทีและกิจกรรมที่ได้แรงบันดาลใจจากบทประพันธ์ของ วิลเลียม เช็คสเปียร์

“เมื่อผมหลับในคืนปฏิวัติ”  แสดงอีกครั้งในเดือนธันวาคม สถาบันปรีดีครับ ไปดูกันได้รับรองสนุก

ขอบคุณ subway
เยี่ยมยอดมากๆ